Antarctica herbergt honderdduizenden meteorieten die van cruciaal belang zijn voor de wetenschap, maar het smelten van het ijs overtreft ruimschoots het vermogen van de mens om ze te verzamelen.
Antarctica heeft zich gevestigd als de meest vruchtbare plek voor het verzamelen van meteorieten op aarde. Meer dan 60% van de ongeveer 80.000 meteorieten die op onze planeet zijn gevonden, komt uit deze regio, volgens een studie gepubliceerd in het tijdschrift Nature Climate Change onder de titel “Antarctic meteorites threatened by climate warming” (Antarctische meteorieten bedreigd door klimaatopwarming).
Deze meteorieten komen vooral voor in blauwe ijsgebieden, die slechts ongeveer 1% van het Antarctische oppervlak beslaan, waar ijsstromen en lokale wind- en temperatuuromstandigheden sneeuwlagen verwijderen en ruimte-stenen blootleggen die al duizenden jaren in het ijs gevangen zitten.
Hoewel deze gebieden schaars zijn, bevatten ze niet allemaal meteorieten. Alleen in gebieden waar natuurlijke processen gunstig op elkaar inwerken, ontstaan zogenaamde “meteorietenstratificatiezones”, waar ruimtegesteenten zich gedurende tienduizenden of zelfs honderdduizenden jaren ophopen. Gemiddeld hebben de gevonden meteorieten een diameter van enkele centimeters, maar hun donkere kleur contrasteert met het omringende ijs.
Een wetenschappelijke studie waarschuwt dat door de klimaatverandering tot 76% van de meteorieten in Antarctica ontoegankelijk zou kunnen worden. Foto: Nature Climate Change
Hoe meteorieten zich concentreren in Antarctica
De studie, gepubliceerd in Nature Climate Change, legt uit dat de concentratie van meteorieten afhankelijk is van de interactie van verschillende factoren: ijsstroming, directe meteorietinslag en blootstelling door lokale smelting. Eenmaal blootgesteld, kunnen meteorieten dankzij de langzame beweging van het ijs en het extreem droge en koude klimaat duizenden jaren aan de oppervlakte blijven. Zelfs minimale temperatuurstijgingen kunnen er echter voor zorgen dat meteorieten in het ijs wegzakken, omdat de zonnestraling de donkere stenen verwarmt, waardoor het onderliggende ijs smelt en er kuilen ontstaan die steeds dieper worden totdat ze van het oppervlak verdwijnen.
Door middel van data-analyse en machine learning-algoritmen hebben onderzoekers meer dan 600 meteorietrijke gebieden in Antarctica geïdentificeerd, waarvan vele nog niet zijn onderzocht. Naar schatting kunnen tussen de 300.000 en 850.000 meteorieten uit het ijs worden verzameld, wat aantoont dat het wetenschappelijke potentieel van Antarctica nog lang niet is uitgeput, vooral voor het bestuderen van de vorming van het zonnestelsel en de geschiedenis van water en organisch materiaal op aarde.
De meteorieten verdwijnen
De opwarming van de aarde brengt de beschikbaarheid van Antarctische meteorieten in gevaar. Volgens de auteurs van de studie worden momenteel ongeveer 5.000 meteorieten per jaar ontoegankelijk door het smelten van het ijs, wat vijf keer meer is dan het jaarlijkse verzamelingstempo, dat ongeveer 1.000 meteorieten bedraagt. Klimaatscenario’s voorspellen dat ongeveer 24% van de meteorieten tegen 2050 verloren zou kunnen gaan, een cijfer dat in een scenario met hoge emissies tegen 2100 zou kunnen oplopen tot 76%.
De verliezen zullen niet overal gelijk zijn: sommige dichtbevolkte meteorietgebieden, zoals de Grove Mountains in Oost-Antarctica, zouden tegen 2050 tot de helft van hun stenen kunnen verliezen.
Alleen de hoger gelegen gebieden, boven 2500 meter, lopen minder risico op verlies. Om deze unieke informatie over het zonnestelsel te behouden, bevelen de onderzoekers een gecoördineerde internationale inspanning aan om de resterende meteorieten te verzamelen, waarbij nieuwe technologieën zoals drones, hoge-resolutiemodellen en grotere zoekteams in de komende 10 tot 15 jaar worden gecombineerd.
